Astım Belirtileri

Astım, alt solunum yollarının kronik (müzmin) ve mikrobik olmayan iltihabı sonucu ortaya çıkan bir hastalık olarak tarif edilebilir. Hava yollarında meydana gelen aşırı duyarlılık sonucunda bronşlarda kasılmaların görüldüğü hastalık, hava yollarının daralması nedeniyle hastanın nefes almasını güçleştiren bir hastalıktır. Ataklar şeklinde kendisini gösteren hastalık, ömür boyu devam eden kronik bir rahatsızlıktır.

Ülkemizdeki çocukların yaklaşık %15’ini, yetişkinlerin %7’sini etkileyen astım, dünya çapında yaklaşık 300 milyon kişiyi etkileyen bir hastalıktır. Yani yaklaşık olarak her 20 kişiden birinin (dünya çapında) yaşam kalitesini olumsuz yönde etkileyen astım, çok önemli bir sağlık soru nu olarak kabul edilebilir.

Astım Atakları

Astım ataklar halinde seyreden ve hastalıktan etkilenen kişilerin ataklar arasında normal yaşantılarına devam etmelerine izin veren bir hastalıktır. Astım atakları, hastanın şikâyetlerinin ortaya çıktığı ve yoğunlaştığı dönemler olarak tarif edilebilirler. Atak sıklıkları ise değişkendir. Bazı hastalar yıllarca atak geçirmez ve ataksız geçen bu süreçte normal hayatlarını sürdürürler. Bazı hastalarda ise atakların çok sık aralıklarla ortaya çıktıkları görülebilir.

Astım, hastaların hava yollarının daralmasına neden olan ve nefes almalarını güçleştiren bir hastalıktır.

Atakların sıklıkları değişebildiği gibi şiddetleri de değişebilir. Bazı ataklar hastanın hayati tehlike atlatmasına yol açabilecek kadar şiddetli olabilirler. Akciğerlere yeterli havanın girmesini engelleyen astım atakları görülebilir. Ama atakların çoğu çok şiddetli değil de, hava yollarında hafif şekilde daralmaya neden olan daha ılımlı ataklardır.

Astım Nedenleri

Çocukları etkileyen kronik hastalıklar arasında en sık görülen hastalık olan astım, etkilediği çocukların %80’inde 5 yaşından önce başlayan bir rahatsızlıktır. Çocuklarda görüldüğü kadar sık biçimde yetişkinlerde görülmese de yetişkinleri de önemli oranda etkileyen astım, farklı nedenlerle ortaya çıkabilen bir hastalıktır.

Çocuklar başta olmak üzere toplumun %5’ini veya daha fazlasını etkileyen astım, sigara dumanı, hava kirliliği, polenler gibi alerjenler ya da aşırı kilo, şişmanlık gibi faktörler nedeniyle tetiklenebilen bir hastalıktır.

Astım hastalığının ortaya çıkmasına neden olabilen, hastalığı ya da atakları tetikleyebilen faktörler ise şunlardır:

  • Genetik faktörler astım hastalığının ortaya çıkmasında önemli rol oynayabilen etkenlerdir. Anne babasından birisinde astım olan çocuklarda astım hastalığının görülme ihtimali %30’a, anne babasının ikisinde birden astım olan çocuklarda astım görülme ihtimali %80’e kadar çıkmaktadır.
  • Çocukların sigara dumanına maruz kalmaları, erken doğum sonrasında dünyaya gelmeleri, düşük doğum ağırlığına sahip olmaları veya geçirdikleri viral enfeksiyonlar, astım hastalığının ortaya çıkma riskini artıran etkenlerdir. Sezaryen ile doğan çocuklarda astım görülme ihtimali de diğer çocuklara göre %20 daha fazladır.
  • Hazır mamalarla beslenen çocuklarda astım görülme ihtimali anne sütüyle beslenen çocuklara göre daha yüksektir.
    Polenler, akarlar, ev tozları, hayvan tüyleri gibi alerjenler, astım hastalığının veya astım ataklarının ortaya çıkmasına neden olabilen faktörlerdir.
  • Sigara ve tütün mamullerinin kullanımı yetişkinlerin astım sorunuyla karşılaşma ihtimallerini artırırken, hastalığın çocuklarında ortaya çıkma riskini de önemli ölçüde yükselten bir etkendir.
  • Aşırı kilo, şişmanlık, obezite, astımla karşılaşma ihtimalini yükselten faktörlerdir.
  • Kişinin taşıdığı genetik özellikler nedeniyle alerjik bir bünyeye sahip olması (atopi), alerjik nezle, alerjik konjiktivit, egzema gibi alerjik hastalıklarla karşılaşması, astım problemiyle yüzleşme ihtimalini de yükselten bir etkendir.
  • Ev tozları, kedi köpek proteinleri, akarlar, hamam böcekleri, mantarlar gibi alerjenler de astım hastalığını veya astım ataklarının etkileyebilen faktörlerdir.
  • 300’ün üzerinde maddenin ‘mesleki astım’ olarak anılan durumun gelişmesine yol açabileceği belirlenmiştir. Dolayısıyla mesleki maruziyet, astımı tetikleyebilen maddelere maruz kalınan işlerde çalışmak da astım hastalığının ortaya çıkmasına yol açabilen nedenlerden birisi olarak kabul edilir.
  • Astım hastalığını veya astım ataklarını tetikleyebilen, astımdan dolayı hastaneye başvurulmasına neden olabilen etkenler arasında hava kirliliği, yüksek nem, soğuk hava atakları gibi çevresel faktörler de bulunmaktadır.

Astım Belirtileri

Çocuklarda, özellikle okul öncesinde bulunan çocuklarda kolay şekilde teşhis edilemeyen bir hastalık olarak kabul edilen astım, yetişkinlerde veya çocuklarda şu belirtilere neden olabilir:

Öksürük atakları ve nefes darlığı, astım hastalarının tümünde görülebilen belirtilerdir.
  • Nefes darlığı,
  • Öksürük ataklarının olması ve genellikle gece kötüleşmesi,
  • Şikâyetlerin genellikle geceleri ve soğuk havalarda şiddetlenmesi,
  • Şikâyetlerin ataklar halinde gelmesi, sadece ataklar sırasında ortaya çıkan şikâyetler olmaları,
  • Şikâyetlerin egzersiz, fiziksel aktivite sırasında ortaya çıkması
  • Göğüste sıkıntı hissi olması, göğüsten ıslık sesine benzeyen bir hışıltı gelmesi (wheezing),
  • Polen, hayvan tüyü, akar, küf gibi alerjik maddelerin şikâyetlere neden olması,
  • Çocukların hızlı nefes alıp vermeleri, kaburga arasında bulunan kaslarda göğüs kafesine doğru çekilmeler olması, hafif egzersizler, koşma, gülme gibi aktiviteler sırasında boğulurcasına öksürmesine neden olan öksürük ataklarına tutulmaları, geceleri sık sık öksürmeleri, çocuklarda görülen astım belirtileri olabilir.

Astım Tanısı

Hastanın şikâyetlerinin astım belirtileri yönünden değerlendirildiği, aile öyküsünün alındığı (astım ve alerjik hastalıklar yönünden) fiziksel muayene ve bu muayeneye göre yapılan testler, astım tanısının konulmasını sağlamaktadır.

Astım tanısı, hastanın şikayetlerinin değerlendirildiği ve aile öyküsünün dinlenildiği fiziksel muayene ile bu muayene sonucunda istenen solunum fonksiyon testleri gibi tetkikler sonucunda konulmaktadır.

Solunum fonksiyon testleri(üfleme testleri), bronş provokasyon testleri ve bazı kan testleri, astım tanısının konulmasını sağlayan testler olarak gösterilebilirler. Küçük çocuklarda solunum fonksiyon testlerini yapmak zor olabilir. Bu nedenle astım şüphesi olan çocuklara astım ilaçları verilerek 4-6 hafta takip edilmeleri, tedaviye verdikleri yanıta göre astım tanısının konulması/kesinleştirilmesi gerekebilir.

Astım Tedavisi

Astım kesin tedavisi olan bir hastalık değildir. Tedavinin amacı atakları engellemek, sıklıklarını azaltmak ve mümkünse yaşanan atakların geçmesini sağlamaktır.

Atakların sıklığını azaltmak amacıyla günlük olarak kullanılan ilaçların yanı sıra hastalığı uzun vadede kontrol etme amacıyla kullanılan ilaçlar inhaler kortikosteroidler, uzun etkili beta agonistler, lökotrein antagonistleri, teofilin ve kombine ilaçlar olarak sıralanabilirler.

Astım tedavisinde kısa etkili beta agonistler, ipratropium ve kortikosteroidler (kısa vadede), inhaler kortikosteroidler, uzun etkili beta agonistler, lökotrein antagonistleri, teofilin ve kombine ilaçlar (uzun vadede) gibi ilaçlar kullanılır.

Kısa vadede astım ataklarını yatıştırma amacıyla kullanılan ilaçlar ise kısa etkili beta agonistler, ipratropium ve kortikosteroidler gibi ilaçlardır.

Bazı hastalara (ağır astımlı ve ilaç tedavisine yanıt vermeyen hastalara) uygulanan bronş termoplasti yöntemi ve doktorun uygun gördüğü alerjik hastalara önerebildiği immünoterapi tedavisi, astım hastalığının tedavisinde başvurulabilen diğer yöntemlerdir.

Solunum egzersizleri ve beslenme düzeninde (ve güneşlenerek) D vitamini alımına dikkat edilmesi de alternatif tedavi yöntemleri ya da yardımcı tedavi yöntemleri olarak gösterilebilirler.

Astım hastalarının atakları tetikleyen etkenlerden uzak durmaları gerekir. Örneğin kirli havalarda dışarı çıkmamaları, dışarı çıkmaları gerekiyorsa maske takmaları önerilir.

Astım hastalarının sigara dumanından, hava kirliliğinden, polen, akar, hayvan tüyü, ev tozu gibi alerjenlerden, soğuk havalardan ve nemli bölgelerden uzak durmaları gerekir. Sürekli egzersiz yapmaları ama ağır egzersizler yapmamaları, fazla kiloları varsa vermeleri, doktor tavsiyesi dışında ilaç kullanmamaları (bazı ilaçlar astım ataklarını tetikleyebilir) önerilir.

 

 

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir