Çölyak Belirtileri

Çölyak hastalığı, incebağırsağın buğday, yulaf, arpa, çavdar gibi gıdaların içerdiği glüten adlı proteine karşı kronikleşen hassasiyeti, alerjisi olarak tanımlanabilir.

Ömür boyu devam eden bu rahatsızlık, incebağırsakta bulunan ve Villus çıkıntıları olarak isimlendirilen kıvrımların tahrip olmasına neden olur. İnce bağırsaktaki villus adı verilen yapılar, buraya öğütülmüş olarak gelen besinlerin içindeki faydalı kısımların emilerek kana verilmelerini sağlarlar. Aynı zamanda ince bağırsağın iç yüzey alanını genişleten ve bir çeşit tüy olan villus, bu işlevi sayesinde de daha fazla besinin emilebilmesini sağlar.

Çölyak, ince bağırsakta gıdaların emilimini ve kana karışmasını sağlayan, ince bağırsağın iç yüzey alanını genişleten villus yapılarının tahrip olmaları sonucunda ortaya çıkan bir rahatsızlıktır. Bu soruna yol açan ise ince bağırsağın glüten isimli proteine karşı geliştirdiği hassasiyettir.

Çölyak hastalığı nedeniyle tahrip olan ve küçülen villus çıkıntıları, incebağırsağın yüzölçümünün azalmasına yol açarlar. Bu şekilde alınan gıdalar emilememeye başlar, beslenme yetersizliği ve bunun ardından gelen diğer hastalıklar görülür. Çölyak, büyüme geriliği ve gelişme geriliği gibi problemlerin yanı sıra bazı kanser türleri gibi önemli hastalıkları tetikleyebilen bir rahatsızlıktır.

Çölyak Hastalığının Belirtileri

Hastalık bazı bireylerde hiçbir belirti vermeyebilir ve çok hafif şekilde seyredebilir. Dolayısıyla çölyak hastalığı bulunan kişiler uzun süre boyunca durumu fark etmeyebilirler. Çölyak hastalığının çocuklarda görülen belirtileri şunlardır:

Glüten alerjisi olan çocuklarda yani çölyak hastası olan çocuklarda karın ağrısı, iştahsızlık, ishal gibi belirtiler görülebilir.
  • Karın ağrısı,
  • İştahsızlık,
  • Karında şişlik,
  • İshal,
  • Enfeksiyonlarda artış görülmesi,
  • Kusma,
  • Huzursuzluk,
  • Gelişme geriliği, kilo alamama ve boy uzamasında yavaşlama gibi sorunlar.

Yetişkinlerde görülen çölyak belirtileri ise daha geniş ve belirgin belirtiler olabilir:

Yetişkinlerde görülen çölyak belirtileri arasında yaşa göre düşük kiloda olunması, kas zayıflığı görülmesi, anemi problemi gibi belirtiler bulunabilir.
  • Karın bölgesinde öne doğru şişkinlik olması,
  • Yaşa göre kıyaslandığında düşük kiloda olunması,
  • Büyüme geriliği gözlemlenmesi,
  • Kas zayıflığı görülmesi,
  • Eklem ve kemik ağrıları çekilmesi,
  • Kansızlık sorunu,
  • Kusma, iştahsızlık, gaz şikâyetleri olması,
  • Nedeni tespit edilemeyen karaciğer hastalıkları,
  • Dışkıda anormallik görülmesi ve büyük tuvalet ihtiyacının artması,
  • Sürekli asabi olunması,
  • İshal,
  • Bezginlik,
  • Ağız içinde oluşan aftlar,
  • Ciltte kaşıntılı döküntüler görülmesi gibi belirtiler.

Çölyak Hastalığı Nedeniyle Ortaya Çıkabilen Sorunlar

Çölyak hastalığı Tip1 DM, Otoimmüntiroid hastalığı, IgA eksikliği, Otoimmün karaciğer hastalığı, Down-Turner-Willians Sendromları ile ilişkili bir hastalık olmasının yanı sıra, tedavi edilmediğinde şu hastalıklara yakalanma riskini (kısa ve uzun vadede) artıran bir rahatsızlıktır:

Çölyak büyüme ve gelişme geriliğinin yanı sıra, bazı kanser türleri ve otoimmün hastalıklar, gibi önemli hastalıkları tetikleyen bir sorun olabilir.
  • Malabsorbsiyon,
  • Hipokrommikrositer anemi,
  • Otoimmün hastalıklar,
  • Megoblastik anemi,
  • Büyüme geriliği
  • Kalsiyum ve K vitamini eksikliği
  • Osteoporoz (kemik erimesi),
  • Kısırlık ve düşük sorunları,
  • Depresyon problemi,
  • Lenfoma (lenf kanseri),
  • Kalın ve ince bagırsak kanserleri.

Çölyak Tanısı

Çölyak hastalığı nedeniyle ortaya çıkan belirtiler, birçok farklı hastalığın belirtisi olarak görülen semptomlarla aynıdır. Bu nedenle, hastalığın teşhis edilmesi ve tedaviye başlanması gecikebilmektedir. Hastalık insan sağlığı üzerinde çok önemli etkiler, değişiklikler yaratabildiği için zamanında ve doğru şekilde teşhis edilmesi önemlidir. Her yaşta teşhis edilebilen çölyak, alerji testleri ya da homeopati gibi yöntemlerle teşhis edilemez.

Çölyak tanısı kan testleri sonrasında yapılan ince bağırsak biyopsisi sonucunda kesinleşir.

Çölyak hastalığının teşhisi için kan testleri yapılması ve ardından incebağırsak biyopsisi gerçekleştirilmesi gerekir. İlk olarak akla gelen hastalıklardan birisi olmadığı için zor biçimde teşhis edilebilen çölyak hastalığı, kan testleri serolojik özel testler ile ön tanısı koyulan bir hastalık olabilir. Fakat hastalığa kesin tanı konması için ince bağırsak biyopsisi yapılması gerekecektir.

Çölyak Tedavisi

Hastalığın tek tedavisi, glütensiz sıkı bir diyetin takip edilmesidir. Diyete devam edildiği müddetçe şikâyetler ortadan kalkar ve hasta normal bir yaşam sürdürebilir. Hastalık nedeniyle düzleşen ince bağırsak yüzeyi, sıkı şekilde devam ettirilen diyetle birlikte normal şeklini ve işlevini tekrar kazanır.

Çölyak hastalığının tek tedavisi, ömür boyu süren ve glüten içermeyen gıdalarla beslenilen sıkı bir diyettir.

Şikâyetlerin azalması ve tamamen kaybolması zaman alabilir ama ince bağırsaktaki tahribat, tedaviyle (diyetle) düzelir. Diyetin terk edilmesi ya da kısa süreliğine bozulması bile daha zor tedavi edilebilen ya da tedavi edilemeyen hastalıklara neden olabilir.

Çölyak Diyeti

Kilogramında 20 mg’dan fazla glüten içermeyen gıdalar, glütensiz gıdalar olarak kabul edilmektedir. 2007 yılında dünyanın önemli sağlık örgütlerince ve ülkemiz tarafından kabul edilen bu sınır, çölyak hastaları için oluşturulan ‘glütensiz diyet’ in temelini oluşturmaktadır.

Çölyak hastaları sebze, meyve, bakliyatlar gibi glüten içermeyen doğal gıdalarla beslenmelidir.

Çölyak Hastalarının Tüketebilecekleri Yiyecekler:

  • Tüm sebze, meyve ve bakliyatlar,
  • (Katkısız) Tüm katı ve sıvı yağlar,
  • Katkısız ve öncesinde unla kızartılmış yağda işleme tutulmayan et, tavuk, balık ürünleri,
  • Una batırılmamış olmak şartıyla tüm konserveler,
    Katkısız ve önceden una batırılarak kızartılmayan et, balık, tavuk ürünleri, bakliyatlar ve glütensiz kuru yemişler, çölyak hastaları tarafından tüketilebilen besinlerdir.
  • Yumurta, basit toz şeker, bal, reçel, zeytin gibi yiyecekler,
  • Mısır, patates, pirinç gibi yiyecekler ve unları,
  • Kestane unu, soya unu, nohut unu, üzüm çekirdeği unu gibi alternatif unlar,
  • Evde çekilen güvenli baharatlar.

Glütensiz Diyette Dikkat Edilmesi Gerekenler:

  • Süt, et, balık, yumurta, meyve, sebze, kuru baklagiller, pirinç, mısır, patates gibi doğal gıdalarla beslenmek gerekir.
  • Mısır unu ve pirinç unu kullanılırken buğday unuyla karışık olmamalarına dikkat edilmelidir,
  • Etiketsiz gıdaların tüketiminde dikkatli olunması, mümkünse etiketsiz gıda tüketilmemesi gereklidir.
    Çölyak diyetinde dışarıda tüketilen veya hazır alınarak evde tüketilen gıdaların içerikleri kontrol edilmelidir. Hastaların glüten içeren gıdalardan uzak durması gerekir.
  • İlaçlar, şampuanlar, kozmetik ürünleri gibi ürünlerin glüten içermemesine dikkat edilmelidir.
  • Güvenli gıdaların hazırlanması ve pişirilmesi aşamalarında glüten içeren gıdalarla karışmamalarına dikkat edilmelidir.
  • Okulda, işte vb. yerlerde yani dışarıda yemek yenildiğinde gıdaların içerikleri kontrol edilmelidir.

Çölyak Diyetinde Tüketilmemesi Gereken Besinler:

Glütensiz diyet yapan kişilerin tükettikleri tüm gıdaların etiketli olmasına dikkat etmeleri tavsiye edilir. Böylece gıdanın glüten içerip içermediği kontrol edilebilir.
  • Buğday, arpa, çavdar ve yulaf katkısı olan makarnalar, gofretleri kekler, simit, ketçap, tarhana gibi gıdalar,
  • Bira, votka ve cin gibi malt kullanılan içecekler,
  • Köfte, pane harcı, hazır çorba gibi glüten içeren hazır gıdalar,
  • Tavuk, balık, et gibi galeta ununa veya una batırılarak hazırlanan yiyecekler,
  • Glüten içermeyen kuruyemişler tüketilebilir ama tuzlu ve soslu kuruyemişler glütenle yapıştırıldıkları için yasaktırlar.
  • Sirke, ketçap, mayonez, puding, çikolata, sakız, dondurma gibi gıdalarda glüten bulunabilir. Bu gıdaları tüketmeden önce içerikleri hakkında bilgi almak gerekir.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir